Geachte heer Rijlaarsdam,

Tijdens de HSN-conferentie in Utrecht bezocht ik uw workshop over een proeflessenserie argumentatief schrijven in de brugklas. De lessenreeks die tijdens de workshop besproken werd sprak mij bijzonder aan. Met name de idee van observerend leren vond ik erg interessant.

Het bracht mij op het idee een soortgelijke lessenreeks als de smikkelwikkelserie aan te bieden, en wel in mijn havo-examenklas. Aangezien mijn lessenreeks direct gebaseerd is op die van u, leek het mij aardig om u op de hoogte te stellen van mijn bevindingen. Een reactie van uw kant zou mij zeer welkom zijn.

Doel van mijn lessenreeks was de leerlingen de 'lezer in de tekst' te laten ontdekken. Aan het inmiddels geijkte bestuderen van elkaars teksten hebben de leerlingen immers (vaak) maar weinig boodschap. En ik wilde het observerend leren in praktijk brengen.

Als uitgangspunt voor mijn lessenreeks nam ik een opdracht uit de methode "Kiliaan". Het is een opdracht die de aanloop inzet naar het schrijven van een gedocumenteerd opstel. De opdracht is redelijk klein: leerlingen schrijven met z'n tweeen een beschouwing over Pasen, naar aanleiding van twee kleine artikeltjes in het boek. Kiliaan:

"Je belt de redactie van het tijdschrift "Pauze" op om te vragen of ze interesse heeft in zo'n artikel. De redactie juicht het idee toe, maar legt wel een aantal beperkingen op. Het artikel moet beslist aantrekkelijk zijn voor de doelgroep, ander wordt het niet geplaatst. Het mag bovendien niet meer dan 800 woorden bevatten. De redactie kan eventueel zelf voor illustratiemateriaal zorgen, maar ze vindt het prachtig als je ook daarin kunt voorzien. zie tekst opdrachten

Wat moet je allemaal doen? Op die vraag krijg je hier geen antwoord. Je zult dat samen moeten bedenken. Maak met z'n tweeen een lijst met alles wat er moet gebeuren en verdeel de taken. Spreek met elkaar af wanneer de taken uitgevoerd moeten zijn."

(Kiliiaan verwerkingsboek 5 havo, 2000, p. 33)

Opdracht en workshop leidden tot de volgende lessenreeks:

Les 1

Uitleg van de opdracht volgens het boek. Aankondiging van de werkwijze: "Jullie gaan straks in groepjes de "Pauze"-redactie naspelen, en het is (dus) zaak dat je echt doe alsof je dit artiukel geplaatst wil zien. Wellicht plaats ik het beste artikel in de schoolkrant (onder valse naam.) Begin maken met de opdracht.

Les 2

Bedoeld was een les te geven in het computerlokaal, en zo de leerlingen tijd te geven samen aan het artikel te werken. Helaas bleek het niet mogelijk een computerlokaal te reserveren (te korte termijn). De leerlingen hebben dus uitsluitend thuis aan de opdracht gewerkt.

Les 3

Na binnenkomst de leerlingen in groepjes geplaatst en de opdrachten gegeven (zie bijlage). Ik wilde per se alles in een les doen (hoge spanningsboog) en daarom had ik drie redactiegroepen geformeerd, met elk een eigen onderzoeksteam. Zo was het aantal teksten per redactie goed werkbaar.

De les verliep zeer vlot en iedereen kreeg de opdrachten af. De redacties waren na ongeveer 30 minuten klaar met vergaderen. Op dat moment trokken de onderzoeksteams zich terug om een poster te maken. Vanaf dat moment waren de redacties werkloos. Oplossing: op de achterkant van de afgewezen artikelen een afwijzend artikel schrijven. Deze brieven kregen de redacties (gek genoeg) allemaal af.

Les 4

Presentaties van de onderzoeksteams. Door lesuitval (Sinterklaas) zat er helaas een lang weekend tussen deze en de vorige les. De spanning was er af. De posters waren echt in orde, maar de presentaties zelf deden onder voor mijn verwachtingen.

Na de presentaties heb ik belangrijke elementen aangestipt en de leerlingen een evaluatieformulier laten invullen (zie bijlage).

Al met al ben ik razend enthousiast, en mijn enthousiasme wordt gedeeld door de leerlingen. Ze vonden de lessen erg 'leuk', maar ook wel leerzaam. Dat komt ook naar voren uit de evaluatie. Overigens ben ik mij ervan bewust dat ik de vragen in die evaluatie redelijk sturend heb gesteld, uit pure zelfbescherming. Bovendien had ik nagelaten uw evaluatie erbij te nemen toen ik hem ontwierp, wat ik later betreurde.

Ik hoop dat mijn ervaringen bij kunnen dragen aan uw onderzoek, al is het maar illustratiemateriaal aan de rand. Zelf vind ik het leuk dat een brugklaslessenreeks is getransformeerd eentje voor een examengroep, zonder al te veel aanpassingen.

Ik zou het zeer waarderen wanneer u inhoudelijk reageert op deze e-mail. Ik ben blij met alle feed-back, zowel positieve als negatieve.

Met vriendelijke groet,

Daan Beeke

Docent Nederlands, Griftland College te Soest